№3. 25 йил аянчи: Андижондан мардикорлик қўшиғи. Ва"Урра" қичқириғини олиб ташлаш конкурсга лойиқ

 Ассалому алайкум. Менинг хавотирим шуки: ханузгача аскарларимиз русча “ура”-жўр бақириғини лозим ушлаётгани бўлмоқда. Бу бақириқ хар ерларимизга ва қўшнилар юртларига ёриб киришган рус аскарларнинг зўравон хаёқириғини доим эссимизга солса-ю, бизлар буни ўз сафларимизда талқин қилсак.

Шундан менинг тавсиям, аскарларимиз табрикларга ўзбекча тушунарли, шарафли ва энг кераги халқпарварлик чақириғини қабул қилишлари. Мен ва укам бу тўғрисида хар сўзларни бирга кўриб чиқдик ва иккимиз:   "халқ учун", ёки .."халқларга" сафдаги аскарлар жавоб бақириғини танладик.

Ва аниқ ва хаммабоп бўлишлиги учун, республика халқи овозасида “сўз танлови конкурси” тайинланса; лўнда ва рухий бирор талқин танлаб олинар эди. 

НИКОЛАЙ ЗОЛИМ ЗАМБАРАГИ ЁКИ АНДИЖОН КУЗГОЛОНИ

Oct 16, 2021.  TURFA OLAM. 5.08 мин.

 1917 йилнинг февраль инқилоби император Николайнинг монархик тузумини ағдариб ташлангач, мамлакатда сал бўлсада демократик ўзгаришлар амалга оширилади. Муваққат хукумат раиси Керенский ташаббуси билан фронт орқасидаги мардикорларни ўз юртларига қайтариш хақидаги хукумат қарори эълон қилинади. Бу қарорни Туркистон мусулмонлари, айниқса мардикорлар хуррамлик билан кутиб олади. Оғир мехнатдан тилка мадори қуриб, очарчилик, миллий ва диний камситилиш, азоб уқубатларни тортган  мардикорлар катта ва машаққатли хаёт кураш йўлини босиб ўтади. Уларнинг бир қисми бегона юртларда оғир мехнатдан, изғирин совуқдан, очликдан,

касалликдан ўлиб кетади. Айримлари қамоққа олинади. Баъзилари қочиб, сарсон саргардонликда умо кечиради. Бир умрга ногирон бўлиб қолади. Бу каби кўргуликларнинг тугаши чинакам байрам қилишга арзугилик эди. Албатта юртдошларимиз мардикорлик даври беиз кетмади. Уларнинг дунё қараши, ижтимоий онгида катта ўзгаришлар юз беради. Энди улар миллий ўзликни англашга киришган миллат тақдири, фожиаси ва истиқболи хақида фикрлай бошлаганди. Яъни улар энди ўзгарган кишилар бўлиб, бу ўзгариш уларнинг кейинги фаолиятига таъсир қилмай қолмади. Шу ўринда Андижондан мардикорликка олинганларнинг кейинги тақдири қандай кечган-деган савол туғилиши табиий хол; шу жихатдан ушбу масалани махсус ўрганилиши, тарихимиздаги доғлардан бирини бартараф этишга имкон беради.

Хозирча  Андижондан мардикорликка олинган минг нафар юртдошларимиздан фақат айримларигина кегинги тақдири тўғрисида маълумот келган. Бироқ шуларнинг кейинги тақдири турлича бўлгани, қолаверса улар турлича йўлларни танлаганини кўрсатади. Улардан бири, рўйхатда 566-рақам билан қайд этилиб, шахарнинг Оқ ёр гузаридан мардикорликка сафарбар этилган 31 ёшли Худойберди Қорабоев эди. Мардикорликка ўнбоши қилиб тайинланган Худойберди Қорабоев мардикорлик маъавхусида ёзилган ва халқимиз орасида машхур қўшиқ бўлиб кетган Дўнгалагим шеърини муаллифидир. Бу шеър мардикорликни юқорида эслатилганимиз қора кунларидан бир ёдгорлигидир.

Энди шу шеърнинг ўзини бир эшитиб кўрингга:

Поездингни жилдиратган ўтхонаси билан дўнгалаги,

Ливинскга кетди Андижоннинг мард йигитининг бир бўлаги.

Ливинскага кетмас эди,  мард йигитининг бир бўлаги,

Ливинскга кетказворган Николай золимнинг замбаоаги.

Ливинскга йўл бўлсин, қарағайзоринг кул бўлсин,

Йигитларни қийнаган Николайинг йўқ бўлсин.

Бизни тўққиз ой ишлитди Сизран деган ўрмонда,

Кетолмаймиз Андижон, бир чақа йўқ кармонда.

Соф ошингни ичмафман, этигимни ечмайман,

Қорда қарағай кесганман, хеч хаққимдан кечмайман!

 

Ха бу қўшиқга айланган шеър хам, Қарғалар шеъри каби юртдошларимизнинг ўта оғир ва аянчли кунларини хотирасидир. Мардикорликни қайтган мазкур шеърнинг муаллифи Худойберди Қорабоев ижтимоий хаётда фаол бўлган. Шеър ва ғазаллар ёзиб турган. Минглаб алданганлар қатори совет хокимияти ишониб, уни истиқлолчилардан химоя қилишга уринган. Ва 1919 йилда ўзи туғилиб ўсган Оқ ёр қишлоғида бўлган истиқлолчилар билан бўлган тўқнашувда халок бўлган.

Аллоҳ эркинлигимизни Ўзи мустахкамласин! 

"Эркинлик эса- Яратганнинг амрида бўлмоқ. Хар банданинг шарафи эса; ўзига берилган иқтидорини тўла очиб, халойиқнинг айшини бойитиш ва маишатини енгиллатишга ўз хиссасини қўшиб ўлишлик" - дея биламан.